Czym jest NKP?
NKP (Krajowy Produkt Jakościowy / Nacionalinės kokybės produktas) to produkt żywnościowy wytworzony zgodnie z Krajowym Systemem Jakości Żywności. System ten jest administrowany przez Ministerstwo Rolnictwa Republiki Litewskiej i funkcjonuje na Litwie od 2007 roku.
Oficjalnie NKP definiowany jest jako produkt, którego jakość przewyższa wymagania w zakresie bezpieczeństwa, zdrowia zwierząt i roślin, dobrostanu zwierząt lub ochrony środowiska określone w przepisach Unii Europejskiej i Litwy, lub który ze względu na szczególne metody rolnicze lub produkcyjne posiada wyjątkowe właściwości.
Mówiąc prościej: obowiązkowe wymagania dotyczą wszystkich producentów żywności, podczas gdy producenci NKP dobrowolnie zobowiązują się do przestrzegania surowszych norm.
Dwa znaki: „Krajowa Jakość Litwa“ („Nacionalinė kokybė Lietuva“) oraz „Jakość“ („Kokybė“)
Od 2022 roku produkty NKP są oznaczone jednym z dwóch znaków.
Zielony znak „Krajowa Jakość Litwa“ – biały owal z flagą Litwy i zielonym listkiem. Oznacza on produkty spełniające podstawowe wymagania NKP. Są one już surowsze niż zwykłe wymagania obowiązkowe.
Czerwony znak „Jakość“ („Kokybė“) – słowo „KOKYBĖ“ otoczone strzałką. Oznacza on produkty, które spełniają nie tylko podstawowe, ale także dodatkowe, jeszcze wyższe wymagania. Te dodatkowe wymagania są ustalane osobno dla każdej grupy produktów.
Tak więc oba znaki oznaczają zweryfikowaną jakość, przy czym czerwony znak „Jakość“ oznacza najwyższy poziom NKP.
Kto sprawdza produkty NKP?
Producent nie może sam umieścić znaku NKP. Cały proces uprawy, produkcji i przetwórstwa jest certyfikowany i nadzorowany przez niezależne jednostki certyfikujące. Obecnie takie prawo posiada instytucja publiczna „Ekoagros” oraz Wydział Certyfikacji Izby Rolniczej Republiki Litewskiej.
Producent ma obowiązek prowadzenia ewidencji produkcji i sprzedaży, a jednostka certyfikująca sprawdza, czy wymagania są faktycznie wdrażane. Na etykiecie produktu NKP wskazany jest również kod jednostki certyfikującej, na przykład LT-NKP-003.
Liczba producentów NKP na Litwie rośnie: w 2025 roku sama instytucja „Ekoagros” certyfikowała 344 producentów, czyli o prawie 15% więcej niż rok wcześniej.
NKP, produkt ekologiczny czy konwencjonalny – czym się różnią?
Terminy te są często mylone, mimo że są to różne systemy.
- Produkcja konwencjonalna – produkty spełniają obowiązkowe wymagania dotyczące bezpieczeństwa żywności.
- NKP – litewski system krajowy z surowszymi wymaganiami. Ograniczona jest ilość, częstotliwość i czas stosowania nawozów mineralnych, środków ochrony roślin oraz leków. W przeciwieństwie do produkcji ekologicznej, dozwolone jest stosowanie ilości nawozów mineralnych niezbędnych do normalnego wzrostu roślin.
- Produkcja ekologiczna – jednolite zasady w całej UE, najbardziej surowe wymagania.
Można wyobrazić sobie trzy stopnie: produkcja konwencjonalna → NKP → produkt ekologiczny. NKP to doskonały wybór dla tych, którzy chcą wyższej jakości i przejrzystej kontroli w przystępnej cenie.
Jakie produkty mogą posiadać znak NKP?
Wielu kojarzy NKP wyłącznie z warzywami, jednak system obejmuje znacznie więcej. Dla każdej grupy produktów stosuje się osobną specyfikację z własnymi wymaganiami.
Warzywa i owoce NKP
Jest to największa grupa produktów NKP. Główne wymagania:
- nie wolno używać genetycznie zmodyfikowanych nasion i materiału siewnego;
- po zastosowaniu środków ochrony roślin do momentu zaciągnięcia zbiorów musi upłynąć okres 1,5 raza dłuższy niż wskazano na etykiecie produktu;
- zakazane są środki chemiczne wydłużające trwałość zbiorów;
- w szklarniach stosuje się podłoża naturalne, biologiczną kontrolę szkodników, a podłoża są sterylizowane naturalnymi metodami, np. parą;
- warzywa liściaste i szybko psujące się muszą trafić do sprzedaży już następnego dnia po zbiorze.
Przetworzone produkty owocowe i warzywne mogą być oznaczone jako NKP, jeśli co najmniej 80% ich surowców jest certyfikowanych.
Świeże litewskie warzywa oraz owoce i jagody znajdziesz na platformie ŪkisGo bezpośrednio od rolników.
Miód i produkty pszczelarskie NKP
Miód NKP podlega wymaganiom zarówno co do pasieki, jak i samego produktu. Miód jest badany w laboratorium, a wyniki badań muszą spełniać ustalone wskaźniki jakości. Produktami NKP mogą być również wyroby łączące produkty pszczele z innymi, np. miód z orzechami lub jagodami.
Litewski miód od pszczelarzy znajdziesz na platformie ŪkisGo.
Mięso i drób NKP
Wymagania dotyczą całego łańcucha – od chowu zwierzęcia po gotowy wyrób. Przykładowo, w okresie wypasu pasze zielone muszą stanowić co najmniej 80% dawki pokarmowej bydła i owiec. W wyrobach mięsnych NKP nie wolno stosować mięsa oddzielonego mechanicznie. W stosunku do drobiu obowiązują wymagania dotyczące chowu bezantybiotykowego.
Więcej litewskiego mięsa z gospodarstw.
Mleko i przetwory mleczne NKP
Specyfikacja obejmuje produkcję, dostawę i przetwórstwo mleka krowiego, owczego i koziego – od gospodarstwa do gotowego produktu mlecznego.
Produkty mleczne od rolników na platformie ŪkisGo.
Jaja NKP
Znakiem NKP mogą być oznaczane jaja kur niosek i przepiórek. Liczba certyfikowanych producentów jaj na Litwie rośnie w ostatnich latach.
Zboża, chleb i wyroby piekarnicze NKP
Produktami NKP mogą być wyroby zbożowe, chleb, wypieki ciastkarskie, wyroby cukiernicze mączne oraz makarony. Dużą część ich produkcji muszą stanowić certyfikowane surowce – mąka NKP, jaja, mleko itp.
Kasze, mąkę i inne artykuły spożywcze z gospodarstw znajdziesz na ŪkisGo.
Słodycze i napoje
System obejmuje również wyroby cukiernicze i czekoladę, a także napoje bezalkoholowe, kwas chlebowy i napoje fermentowane.
Napis „naturalny” to jeszcze nie NKP
To jeden z najczęstszych błędów. Na opakowaniach możemy zauważyć napisy „naturalny”, „bez hormonów”, „produkcja rolnicza”, „tylko z naturalnych składników”. Państwowa Służba Żywności i Weterynarii przypomina, że takie napisy nie oznaczają, że produkt jest NKP. Wiarygodnym znakiem jest wyłącznie oficjalne zielone logo „Nacionalinė kokybė Lietuva” lub czerwone „Kokybė”.
Dlaczego warto wybierać produkty NKP?
Sprawdzona jakość. Znak NKP oznacza, że produkcja wyrobu została zweryfikowana przez niezależną jednostkę certyfikującą, a nie tylko przez samego producenta.
Odpowiedzialne rolnictwo. Ograniczone jest stosowanie nawozów, środków ochrony roślin i leków, stosowane są metody przyjazne dla środowiska.
Wsparcie dla lokalnych gospodarstw. NKP to system litewski, dlatego wybierając te produkty, bezpośrednio wspierasz litewskich rolników i producentów.
Świeżość. Zwłaszcza w przypadku warzyw – krótka droga z pola do handlu.
Produkty NKP na platformie ŪkisGo
Na platformie ŪkisGo sprzedają również gospodarstwa posiadające certyfikaty NKP. Uprawiane są tam marchew i ziemniaki NKP, które możesz zamówić bezpośrednio od rolnika, bez pośredników. Rolnik przygotowuje produkcję po otrzymaniu zamówienia, dzięki czemu dociera ona do Ciebie jak najświeższa. Znajdziesz je w sekcji warzyw.
Więcej o tym, jak działa platforma, przeczytasz w artykule „Świeże litewskie dobrodziejstwa prosto na Twój stół“ („Šviežios lietuviškos gėrybės tiesiai ant Jūsų stalo“).
Często zadawane pytania dotyczące NKP
Co oznacza NKP?
Krajowy Produkt Jakościowy (Nacionalinės kokybės produktas) – produkt żywnościowy wyprodukowany i certyfikowany zgodnie z litewskim krajowym systemem jakości żywności.
Czym różnią się znaki „Jakość“ („Kokybė“) i „Krajowa Jakość Litwa“ („Nacionalinė kokybė Lietuva“)?
Zielony znak „Nacionalinė kokybė Lietuva“ oznacza produkty spełniające podstawowe wymagania NKP. Czerwony znak „Kokybė“ oznacza produkty spełniające dodatkowe, jeszcze surowsze wymagania.
Czy NKP to to samo co produkt ekologiczny?
Nie. To różne systemy. Produkcja ekologiczna podlega jednolitym zasadom w całej UE, podczas gdy NKP to litewski system krajowy z własnymi wymaganiami.
Kto przyznaje certyfikat NKP?
Jednostki certyfikujące, które uzyskały zezwolenie Ministerstwa Rolnictwa: instytucja publiczna „Ekoagros” oraz Wydział Certyfikacji Izby Rolniczej Republiki Litewskiej.
Czy warzywa NKP są uprawiane bez nawozów i środków ochrony roślin?
Nie do końca. Ich stosowanie jest dozwolone, ale bardziej rygorystycznie ograniczone, a po oprysku do momentu zbioru obowiązkowo trzeba poczekać dłużej niż zwykle.
Jak rozpoznać produkt NKP?
Szukaj oficjalnego zielonego lub czerwonego znaku na opakowaniu oraz kodu jednostki certyfikującej na etykiecie.
Informacja została opracowana na podstawie informacji podanych przez Ministerstwo Rolnictwa, Państwową Służbę Żywności i Weterynarii oraz Litewskie Stowarzyszenie Producentów Warzyw. Zdjęcie: Litewskie Stowarzyszenie Producentów Warzyw.